Thiên-Nhãn
Ñaïi
Ñaïo Cao Ñaøi trong thôøi kyø ñaàu duøng Thieân-Nhaõn laøm phieâu töôùng (symbole),
thaät coù yù nghóa cao-xa voâ cuøng: duøng nhö vaäy laø chæ nghóa daïy cho
ngöôøi phaûi nhìn thaáy cho ñöôïc caùi Taùnh mình, vaø cho saùng roõ ñöôïc caùi
Taâm mình ñoù, chôù coù chi ñaâu laï. Heã ngöôøi nhìn thaáy ñöôïc caùi
Baûn-Taùnh cuûa mình roài, saùng roõ ñöôïc caùi Baûn-Taâm cuûa mình roài, thì
coøn chi ñaâu goïi laø Coù, ñaâu goïi laø Khoâng, coøn chi ñaâu maø goïi ai laø Trôøi, ai laø Phaät, coøn chi ñaâu maø chia ai laø Ta, ai laø Ngöôøi, coøn chi ñaâu goïi sao laø giaøu-sang, sao laø ngheøo-heøn, sao goïi laø hoïa-phöôùc, sao goïi laø toát-xaáu, sao goïi laø ruûi-may, sao laø laønh-döõ v.v…, maø phoøng ñua-chen,
ghanh-gheùt, ham-muoán, meâ-maãn, chaâm chuùi theo caùi tình duïc noù dính níu,
loâi keùo, ñeo-ñuoåi vôùi Caùi Ñôøi vaät chaát naày hoaøi? Vì laø Bieát Thaáy ñöôïc roõ-raøng Ñaïo vaãn coù Moät,
maø Moät aáy laø Söï Saùng trong Taâm cuûa moãi Ngöôøi ñaõ saün coù, maø moãi ngöôøi phaûi laøm
laøm sao Moät aáy cho noù saùng ra cho Thieät Saùng laø ñuû. Maø muoán cho Moät aáy
noù ñöôïc Saùng, thì phaûi duïng Nhaõn-Löïc Thieâng-Lieâng maø roïi cho Minh caùi Taâm ñaëng
Kieán caùi Taùnh,
thì caùi Baûn-Taâm Baûn-Taùnh kia môùi hieäp-nhöùt laïi ñöôïc, thì môùi ñöôïc
goïi raèng laø Moät.
Thieân-Nhaõn goác ôû nôi Taâm cuûa moãi ngöôøi ñeàu coù, nhöng ngöôøi naøo coù
chí xeùt lyù Ñaïo cho thaáu-ñaùo ñaëng phaên töø goác cho ñeán ngoïn, tìm töø
ñaàu vaøm cho ñeán ngoïn suoái, gioác cho thieät thoâng-hieåu moái Ñaïo cuûa
Trôøi, thì Thieân-Nhaõn aáy môùi hieän ra cho, coøn ngöôøi naøo khoâng chuïi
nhö vaäy, cöù duøng caùch hoïc qua loa cho laáy coù, laáy roài, laáy danh, thì
daàu cho coù nghieän-tinh cuøng-töù, töôûng vaäy goïi raèng laø hoïc, laø tu,
thì söï hoïc, söï tu aáy cuõng voán tìm kieám vaát-vaû nhöõng Söï, Vaät, ngoaøi
thaân ñaëng ñem chaát
chöùa vaøo Taâm, ñaëng khoe giaùc vôùi ñôøi, naøo coù boå-ích cho Chôn Taùnh
ñaâu! Söï hoïc nhö vaäy thì Thieân-Nhaõn laøm sao maø phaùt
hieän ra cho ñöôïc?
Giaûi nghóa chöõ Nhaõn
Sao goïi laø Nhaõn, sao goïi laø Muïc? Hai chöõ naày
nghóa noâm cuõng ñeàu goïi laø Con Maét.
Muïc
laø Con Maét: chöõ naày ñeå chæ cho phaàn vaät chaát, nghóa laø ñeå chæ cho
nhöõng chaát ñeå keát-caáu ñaëng taïo thaønh ra hình traïng Con Maét xaùc thòt
naày, ñaëng ñeå laøm moät caùi boä phaän veà vieäc thò-quan, ñaëng chuyeân
vieäc thò-giaùc. Noù laø caùi hình töôïng vaät-chaát coù ñuû caùc cô-quan, caùc cô-theå , ñaëng laøm moät boä maùy. Noù laø caùi Göông-kính ñeå roïi
Hình, ñeå cho Söï Thaáy duøng maø Xem, chôù khoâng phaûi laø Con Maét Bieát Ngoù Thaáy, Bieát
Suy Gaãm, bieát Xeùt neùt döôïc.
Con Maét maø Bieát Ngoù Thaáy, Bieát Suy Gaãm ñöôïc, laø thuoäc veà Con Maét
chöõ Nhaõn; noù cuõng laø moät vaät vaäy,
song noù laø vaät voâ-hình, noù thuoäc veà Tinh Thaàn, thuoäc veà boä phaän sai
khieán vaø caàn duøng caùc boä-phaän cuûa Muïc, ñaëng thi haønh Söï Thaáy, Söï
Xem Xeùt, Söï Chieâm nghieäm v.v.
Muïc
laø con Maét laõnh phaàn thò-quan. Nhaõn laø con Maét
coù Thò-Giaùc-Khí,
neân laõnh phaàn Thò-Giaùc-Quan; hai vaät ñeàu phaûi nöông nhôø nhau. Muïc nhôø
Nhaõn maø Thaáy, Nhaõn coù Muïc ñaëng nöông, hai maø moät, moät maø hai vaäy.
Coøn söï Thaáy laø
thuoäc veà chöõ Kieán,
chöõ Thò, chöõ Chieâm, chöõ Quan, moãi chöõ cuõng ñeàu coù chöõ
Muïc moät beân, vì Muïc laø moät chöùc vieäc ñeå laøm saün caùc vaät-duïng cho Nhaõn noù Chieâm,
Thò, Quan, Saùt,
cho ñaëng Kieán.
Trong
thaân-theå con ngöôøi coù Nguõ-Quan nghóa laø Naêm Chöùc Quan laõnh naêm traùch-nhieäm, aáy
laø loã Tai,
con Maét, loã Muõi, Mieäng vaø traùi Tim; song Con Maét chia ra laøm hai
boät phaän, Muïc chuyeân veà Thò-quan, nghóa laø chöùc quan ñeå lo Xem. Coøn Nhaõn laø Thò-Giaùc-Quan, nghóa laø chöùc lo xem Thaáy maø phaûi Xeùt
Bieát. Coù Giaùc-saùt neân môùi Giaùc-ngoä vaäy. Ngöôøi ñöôïc
thaønh Phaät laø nhôø coù Giaùc ñöôïc. Thò-quan chaúng khaùc nhö Taám Göông vaäy, ñeå duøng maø soi ra cho
thaáy, song taám göông tuy soi roïi roõ raøng, maø taám guông naøo coù bieát
chi ñaâu! Vaät naøo coøn coù tröôùc ñoù, thì noù hieän vaøo, thaâu vaøo, ruùt
vaøo, chieáu vaøo khoâng sai, neáu vaät aáy ñi qua khoûi roài thì heát, taám
göông naøo coù bieát gì! Chöõ Muïc laø con Maét giöõ phaàn vieäc ñoù.
Coøn Nhaõn thì laïi traùi haún, tuy cuõng
phaûi duøng Muïc laøm khí-cuï thì xem môùi ñöôïc, song Nhaõn thì chuyeân lo veà
Tinh-Thaàn, heã
Muïc kia roïi vaøo roài, thì Nhaõn noï nghieäm
xeùt vaø bieát roõ hieåu thaáu töø nhöõng choã khoâng duøng buùt möïc maø mieâu-taû,
hay laø duøng lôøi noùi maø phaân giaûi ñaëng. Vì sao vaäy?
Vì Nhaõn coù caùi Thöùc-Thaàn
raát thoâng-trieät, thaáy nhöõng caùi aån-tình, aån-töôùng, aån-ngöõ,
aån-töôïng, aån-aùnh ôû trong nhöõng choã maø Muïc khoâng theå soi roïi thaáu
ñöôïc. Söï Thaáy maø Roõ Thaáu söï
Boä
Phaät-hoïc ñaïi-töø-ñieån giaûi raèng: chöõ Nhaõn cuûa Trung-Quoác dòch ra laø
do nôi tieáng Caksu
cuûa Phaïn. Cak, dòch laø Haønh, nghóa laø Ñi. Su, dòch laø Taän-Kieán, nghóa laø
Thaáy Troïn Heát. Hai tieáng Caksu hieäp laïi dòch laø Haønh-Taän-Kieán, nghóa laø Ñi Muùc Toät Troïn
Heát caùc Caûnh vaø roõ Thaáy caùc Saéc ñöôïc. Xeùt coi caùi vaät naøo maø Haønh-Taän-Kieán
ñöôïc. Haønh-Taän-Kieán thì coù moät caùi Nhaõn cuûa Con Maét maø thoâi, neân
Caksu phaûi dòch taét laïi laø Nhaõn cho deã goïn. Ñaïo duøng moät caùi Nhaõn thì ñuû vöøa
hình-theå (Muïc), vöøa coâng-duïng (Nhaõn) roài. Coâng duïng cuûa Nhaõn laø phaûi nhoùm caû
tinh-thaàn cuûa mình nôi Con Maét ñaëng chuù-yù vaøo moät Söï-Vaät chi ñaëng
soi xeùt cho toû roõ minh-baïch, ñaëng quyeát-ñònh. Vaäy neân Nhaõn vôùi Muïc
tuy söï thieät noù laø moät caùi, maø teân noù coù hai, vì noù coù hai
traùch-nhieäm khaùc nhau; Muïc thuoäc veà hình-theå, Nhaõn thuoäc veà
Linh-Taùnh.
Caùi Nhaõn noù ôû taïi nôi Con Maét (Muïc) maø sao goïi noù laø Hanh-Taän-Kieán? (Ñi cuøng khaép heát ñaëng Thaáy). Xin giaûi raèng: ñaõ bieát Nhaõn laø voâ-hình, maø noù ôû trong caùi Muïc, song söï ñi noù raát mau choùng leï laøng phi thöôøng. Haûy xeùt laïi coi, moät ngöôøi tuy ñöùng ôû moät choã, neát hoï vaän-ñoäng caëp Nhaõn ñaëng buoâng noù ra ngoaøi, thì tuy xa toät boán phöông trôøi, cao taän maây xanh, coù choã naøo maø noù ñi khoâng tôùi? Choå naøo maø noù thaáy khoâng toät? Vaäy neân goïi noù laø Haønh-Taän-Kieán.
Linh
Taùnh cuûa Nhaõn thaät laø heã thaáy thì bieát, nhöng noù cuõng phaûi nhôø caùi
Caên môùi ñöôïc. Nhaõn laø moät boä-phaän cuûa Saùu caùi Caên (Luïc Caên: Nhaõn, Nhó, Tyû,
Thieät, Thaân, YÙ) ôû trong chaâu thaân ngöôøi. Caên tieáng Phaïn goïi laø Indriya, nghóa laø Goác. Caên nghóa laø Goác, cuõng nhö
caây coû phaûi nhôø coù goác vaäy. Caây coû coù Goác neân môùi Soáng, roài
theâm caøng ngaøy vaøng lôùn theâm leân, caøng lôùn leân thì laïi caøng theâm
söùc maïnh, ñaâm töôïc nöùc nhaønh, sanh hoa troå traùi. Luïc caên cuûa ngöôøi
cuõng vaäy. Nhaõn coù Caên thì Nhaõn môùi ñöôïc maïnh, roài sanh ra Nhaõn-Thöùc, heã noù Thaáy thì noù Bieát,
song söï Bieát cao thaát theå naøo laø tuøy theo söùc-löïc caùi Caên cuûa moãi
ngöôøi to-taùc maïnh-meõ hay laø non-nôùt yeáu-ñuoái ñaëng caân ñaëng gioùng
môùi ñöôïc. Neáu Nhaõn khoâng Caên, thì laøm sao coù söï Bieát nhö vaäy, naøo
khaùc treû con, daàu coù Thaáy cuõng laø Thaáy chôi vaäy thoâi, khoâng
phaân-bieät ñöôïc. Naêm Caên kia cuõng theá.
Nhaõn-Caên laø moät moùn trong Luïc Caên. AÁy laø choã Nhaõn-Thöùc nöông töïa
vaøo ñaëng phaùt sanh ra caùc söï Thaáy Bieát bôûi Tinh-Thaàn cuûa Nhaõn-Löïc.
Muoán
roäng hieåu nghóa chöõ Thöùc, toâi xin giaûi sô moät chuùt cho khoûi loän vôùi nghóa chöõ Tri, vì Tri cuõng nghóa laø bieát
vaäy. Thöùc coù nhieàu böïc, song chaúng ngoaøi hai caùch laø: Kieán-Thöùc vaø
Tri-Thöùc. Kieán-Thöùc laø coù Thaáy neân Bieát. Tri-Thöùc laø chaúng caàn phaûi coù Vaät chi tröôùc maét
ñaây neân môùi Bieát vì söï Bieát aáy noù ñaõ saün coù bieát roài, hoaëc ñaõ
bieát tröôùc roài, hay laø ñaõ coù töø hoài naøo kieáp naøo roài, hoaëc ñaõ
kinh-nghieäm roài, hoaëc ñaõ hoïc roài, neân Bieát saün, heã thoaùng qua lieàn
hieåu.
Toùm
taéc caùc ñieàu ñaõ giaûi nôi phía tröôùc, thì Muïc traùch-nhaäm veà phaàn saém ñuû
caùc cô-quan ñeå daønh ñaëng roïi caùc Vaät, coøn Nhaõn laø chuû veà
söï Thaáy, maø Thaáy coøn phaûi
Bieát chieâm-nghieäm, Bieát phaân-bieän vaäy. Coøn phaàn chieâm-nhgieäm vaø phaân-bieän cao hay
thaáp, gioûi hay dôû , laø taïi nôi Nhaõn-Löïc cuûa moãi ngöôøi coù Nhaõn-Caên
cao thaáp theå
naøo.
Giaûi
nghóa chöõ Thieân
Theá
thöôøng caét nghóa chöõ Thieân laø Trôøi, roài phaàn ñoâng ngöôøi khoâng hoïc
chöõ Annam, hoaëc coù hoïc maø hoïc theo caùch cuûa maáy boïn huû-nho, hoaëc
keû queâ-muøa doát naùt cuõng cöù töôûng hoaëc cöù noùi Thieân laø OÂng Trôøi,
Thieân-Nhaõn laø con Maét OÂng Trôøi, Thieân-Sö laø Thaày OÂng Trôøi. Nghe
caøng, hieåu caøng, noùi caøng, tin caøng, laäp phe ñaûng caøng, roài caøng
caøng vôùi nhau, hoùa ra toâm khoâng phaûi toâm, maø cua cuõng khoâng phaûi
cua, maø cuõ boø caøng loäi caøng vôùi nhau, roài caøng röøng, caøng nuùi,
kieán vaáy tìm vaáy, ñaëng noùi caøng tin böôùn vôùi nhau, chôù khoâng hieåu
chi laø chi heát. AÁy cuõng vì moät caùi doát hay noùi chöõ laém neân vaäy ñoù.
Chöõ Thieân nghóa moät laø Trôøi. Trôøi khoâng phaûi laø OÂng
Trôøi coù ñaàu coå
mình maåy tay chôn nhö ngöôøi ta thöôøng töôûng laàm roài meâ-tín ñoù. Chöõ
Thieân cuûa saùch Taøu, hay tieáng Trôøi cuûa Annam ta noùi ñoù, coù nhieàn
nghóa laém, noù voán moät tieáng noùi boùng maø thoâi.
Thieân
hay Trôøi cuõng laø moät Vaät Voâ-Hình;
song noù laø moät tieáng ñeå chæ raèng Vaät aáy laø Vaät Raát Quí Raát
Troïng, ñeå
ñaëng duøng trong nhöõng khi muoán noùi hay laø muoán chæ moät Ngoâi chi maø
Heát Tieáng ñaëng Noùi, ñaëng Chæ, daëng Xöng-hoâ cho Ngoâi aáy, vaäy maø thoâi; chôù khoâng phaûi coù Moät
Ngöôøi naøo ôû treân Trôøi maø goïi OÂng Trôøi caàm quyeàn thöôûng phaït chi heát. Tieáng aáy laø Moät
Tieáng noùi Boùng, chuyeân chæ veà
Chöõ
Thieân cuûa nhaø vaên-chöông duøng:
1. Thieân hay Trôøi laø moät chaát
hôi nheï-nhaøn trong treûo bay leân ôû treân cao xanh toät vôøi kia, maø chuùng
ta thaáy bao truøm caø traùi ñòa caàu naày ñoù. Chaát Hôi aáy chaúng bieát goïi
teân laø chi cho truùng, neân keâu noù laø Thieân: Trôøi. Ñaët cho coù teân maø
keâu, ñaëng ñoái vôùi Chaát Ñaëc cuûa ta ôû ñaây maø goïi Ñiaï: Ñaát vaäy.
2. Coù choã goïi raèng caùi
khoâng-gian maø caùc ngoâi Tinh-Tuù ñoùng haøng ngan daõy gioïc ñoù laø Thieân:
Trôøi.
3. Moät caùi keát-quaû chi bôûi
töï-nhieân maø coù, khoân phaûi söùc ngöôøi laøm ñöôïc, goïi laø Thieân: Trôøi.
4. Thieân cuõng goïi laø Ngaøy
nöõa, duøng nhö chöõ Nhöït laø Ngaøy.
Nhaø Phaät duøng chöõ Thieân ñaëng aùm chæ cho nhöõng
coûi sau ñaây:
1. Nhöõng choã trong-saïch
saùng-laùng, thanh-tònh eâm-laëng toát-ñeïp xinh-lòch hôn caùc nôi caùc choã
khaùc.
2. Nhöõng choã höôûng ñöôïc thuù-vò
phong caûnh cuøng laø nhöõng vieäc hôn
ngöôøi khaùc heát thaûy.
3. Söï quaû-baùo töï-nhieân, hoaëc
thöôûng hoaëc phaït maø ngöôøi khoâng bieát bôûi ñaâu maø coù.
4. Caùc coõi nôi Tam-Giaùi nhö
Duïc-Giaùi, Saéc-Giaùi va Voâ=saéc-Giaùi, deàu goïi laø Thieân.
5. Theá Gian Thieân: ñeå chæ cho böïc vua coõi
phaøm, cuõng nhö chöõ Thieân-Vöông Thieân-Töû cuûa Nho.
6. Sanh-Thieân: boán coõi cuûa chuùng-sanh
ñöôïc ñaàu thai vaøo. Bôûi chuùng-sanh taïo Nghieäp khaùc nhau, neân söï Luaân
Hoài cuõng khaùc nhau. Luaân hoài coù saùu choã, tuøy theo nghieäp cuûa Ngöôøi
xu-höôùng choã naøo thì ñi ñeán choã naáy, neân goïi laø Luïc-thuù. Thuù nghóa
laø: Chí coù ñòng ñi höôùng naøo roài, neân quyeát ñi cho ñeá ñoù cho mau.
Cuõng goïi laø Luïc Ñaïo, nghóa laø saùu con ñöôøng. Trong saùu choã naày coù
ñöôøng Thieân-thuù (Thieân-ñaïo) laø vui veû hôn naêm choå kia.
7. Tònh-Thieân: choã cuûa nhöõng böïc
Tam-Thöøa ñaõ döùt ñöôïc phieàn-naõo-chöôùng roài, neân trong mình thanh-tònh ñöôïc ñeán coõi Phaät.
8. Nghóa-Thieân: choã cuûa nhöõng böïc Boà-Taùt
ñaõ hieàu roõ ñöôïc nghóa lyù huyeàn-dieäu ñaïi-thöøa roài.
9. Ñeä-Nhöùt
Nghóa-Thieân: choã
Nieát-Baøn cuûa Phaät.
Toâi sô löôïc bieân vaøo ñaây nhöõng chöõ Thieân cuûa
toâi bieát cho anh em xeùt. Hôûi coøn voâ soá chöõ Thieân nöõa, nhön neáu anh
em xeùt ñöôïc baáy nhieâu ñaây roài, thì cuõng ñuû hieåu raèng Thieân aáy quyeát khoâng phaûi
laø coù OÂng Trôøi naøo coù tay chôn ñaàu coå mình maûy nhö chuùng ta ñaây maø ôû treân
cao xanh bieät muø kia ñaëng caàm quyeàn thöôûng phaït loaøi ngöôøi ôû theá-haï
naày. Thieân:
Trôøi aáy laø
moät tieáng ñeå chæ cho moät caùi
Giaûi nghóa chöõ
Thieân-Nhaõn
Ñaõ Thieân: Trôøi laø vaät Voâ-hình vaø Nhaõn: Con Maét laø vaät Voâ-hình, vaäy sao Ñaïi-Ñaïo duøng Thieân-Nhaõn veõ ra coù hình ñaëng laøm phieâu-töôùng? Ñoaïn naày toâi chuyeân giaûi veà hai chöõ Thieân-Nhaõn yù nghóa laø chi, chôù toâi chöa giaûi ñeán caùi phieâu-töôùng cuûa Ñaïi-Ñaïo, vì muoán giaûi cho raønh phieâu-töôùng cuûa Ñaïi-Ñaïo thì toâi caàn phaûi giaûi nghóa chöõ Taâm.
Ñaïo, theo thôøi buoåi ngaøy nay, laø chæ caàn ñeå daønh cho nhöõng ngöôøi
naøo coù chí muoán tìm cho thaáy con ñöôøng thieâng-lieâng ñaëng söûa mình cho
trong saïch maø
thoâi, chôù nghó laïi cho cuøng thì noù khoâng coù thieát duïng chung cho caû haïng
nhôn-sanh nöõa. Chaúng phaûi lôøi toâi noùi ñaây laø quaù ñaùng, song vì thieát
nghó raèng: ñöông buoåi naày laø luùc ñöùng nhaàm vaøo thôøi-kyø haáp-thuï veà
khoa-hoïc vaät-chaát raát maïnh, neân heã ai öu thì thaéng, coøn ai lieät thì
baïi, neân nhôn-sanh khoâng coøn ngaøy gio ñaâu maø caàn thieát vôùùi Ñaïo cho
laém, daàu cho ai muoán caàn, thì cuõng vì hoaøn caûnh maø nguoäi laïnh. AÁy
vaäy laø taïi nhôn-sanh chöa thaáu trieät vôùi
Keå töø ngaøy Ngöôøi doác chí böôùc vaøo con ñöôøng Ñaïo
cho ñeán khi ñaéc quaû, thì Con Maét cuûa Ngöôøi aáy phaûi t65p luyeän trau
gioài ñi cho ñeán ñuû muôøi böïc thì môùi hieåu ñöôïc Thieân-Nhaõn laø chi.
Möôøi böïc aáy laø:
1. Nhuïc-Nhaõn,
2. Thieâ-Nhaõn,
3. Hueä-Nhaõn,
4. Phaùp-Nhaõn,
5. Phaät-Nhaõn,
6. Trí-Nhaõn,
7. Quang Minh Nhaõn,
8. Xuaát Sanh Töû Nhaõn,
9. Voâ-Ngaïi-Nhaõn,
10.
Nhöùt-Thieát-Trí-Nhaõn
hay laø Phoå-Nhaõn.
Xin giaûi nghóa möôøi thöù Nhaõn aáy nhö sau cho chö toân xeùt:
1. Nhuïc-Nhaõn: Con maét thòt. Nhuïc-Nhaõn
naày laø con maét thòt cuûa xaùc phaøm. Moåi ngöôøi ai ai cuõng ñeàu ñeå duøng
xem xeùt nhöõng maøu saéc cuøng laø nhöõng söï lyù cuûa nhöõng vaät höõu-hình
hoaëc voâ-hình ñaëng phaân-bieät, khoâng ai khaùc hôn ai, khaùc hôn laø keû
xeùt cao ngöôøi xeùt thaép maø thoâi.
2. Thieân-Nhaõn: Con maét Trôøi. Ngöôøi muoán
xuaát thaân ra ñi tu laø vuï söûa ñoåi trau doài Taâm Taùnh mình choneân trong
saïch, vuï cho tuyeät nhöõng phaøm taâm phaøm taùnh. Ngöôøi döôïc nhö vaäy thì
trong Taâm ñaõ saün coù hy-voïng cho mình – neáu noùi theo phaùi Nho-hoïc – thì
laø hy-voïng neáu chaúng ñeán böïc Thaùnh thì cuõng phaûi döôïc böïc Hieàn, --
coøn neáu noùi theo tieáng phaùi Phaät-hoïc – thì laø hy-voïng neáu chaúng ñeán
döôïc böïc Toaøn-Giaùc hay Ñaïi-Giaùc (Phaät), thì cuõng phaûi ñeán döôïc böïc
Giaùc-Ngoä (Boà-Taùt). Tuy tieáng noùi cuûa phaùi Nho vôùi tieáng noùi cuûa
phaùi Phaät coù khaùc nhau, laø vì ngöôøi khaùc nöôùc thì lôøi noùi phaûi khaùc
tieáng, chô Thaùnh, Hieàn, Phaät hay Boà-Taùt chi chi nghóa cuõng gioáng nhau, nhgóa laø ngöôøi thoâng-minh
dueä-trí toät böïc, ngöôøi ñaõ ñöôïc saùng-suoát, ñaõ khoûi choã toái-taâm
meâ-muoäi ngu-xuaån roài,
chôù khoâng chi laï. Xin ai laø ngöôøi bieát Ñaïo chôù goïi Phaät vôùi Thaùnh
laø khaùc böïc vôùi nhau, tuy tieáng noùi nghe khaùc nhau nhön kyø trung
yù-nghóa cuõng ñoàng.
Ngöôøi tu coù chí hy-voïng vaäy ñaëng chi? AÁy laø muoán cho mình giaûi-thoaùt ñoù. Maø muoán giaûi-thoaùt thì phaûi lo giaûi-thoaùt nhöõng chi? Phaûi lo giaûi-thoaùt caùi meâ-muoäi laøm tröôùc, vì söï meâ-muoäi naày noù laøm cho ngöôøi phaûi luùng-tuùng quanh-quaån hoaøi trong voøng luaân-hoài maø khoân thoaùt ñöôïc. Vì ñaâu maøø ngöôøi bò meâ-muoäi? AÁy ngöôøi chöa chuïi rôøi boû söï voïng töôûng bôõi nôi luïc-duïc thaát-tình, neân phaûi tìm phöông thoaùt ra cho khoûi voøng boù-buoäc cuûa noù. Thaát-tình luïc-duïc bôûi ñaâu maø ra? Ñaõ bieát tình vaø duïc ñeàu bôûi taïi Taâm sanh ra song cuõng chaúng phaûi troïn loãi nôi Taâm, vì Taâm laø moät vaät voâ-hình, Taâm voán laø moät vaät töï-nhieân, goác Taâm laø Khoâng Khoâng, thì Taâm naøo coù tình hay duïc chi ñaâu! Nhöng xeùt laïi cho kyõ thì tình hay duïc noù ñaõ coù chöùa nôi Taâm roài, neân noù môùi sanh ra muoân vieäc khaùc, neân ngöôøi muoán giaûi-thoaùt phaûi lo söûa Taâm laøm tröôùc. – Taâm maø chöùa tình-duïc aáy laø do taïi ñaâu ñem veà cho noù chöùa? Xeùt kyõ laïi thì bôûi coù hai choã laøm mai-moái ñem caùc söï-vaät ôû ngoaøi vaøo ñaëng chaát chöùa nôi Taâm, cho neân Taâm môùi coù maø chöùa. Hai choã laøm mai giong ñoù laø choã naøo? AÁy laø con Maét vaø loã Tai ñoù.
Ngöôøi sanh ra ôû ñôøi phaûi coù
Nguõ Quan môùi goïi laø haïnh-phuùc. Trong Nguõ Quan thì duy chæ coù con Maét
vaø loã Tai hay röôùc nhöõng söï-vaät voâ-hình beà-ngoaøi ñem vaøo ñaëng
suy-xeùt baøn-baïc, vì vaäy neân nhöõng söï thò-phi môùi coù theå chaát-chöùa
vaøo maø sanh ra nhieàu söï Voïng-Töôûng. Ñaõ bieát xöa nay töø böïc treân laø
vua chuùa cho ñeán böïc döôùi laø daân giaû raãy baùi, hay laø töø böïc
Thaùnh-hieàn cho ñeán böïc queâ doát, cuøng laø böïc giaøu sang cho ñeán keû
baàn cuøng, aêi ai cuõng deàu phaûi quí troïng nhöùt laø caäp con Maét, vì neáu
khoâng coù noù, hay laø coù noù maø khoâng ñuû giaùc-quan cuûa noù, thì laáy
laøm thaûm-khoå laém, vì heã thieáu noù roài, thì naøo laø Só Noâng Coâng
Thöông Ngö Tieàu Canh Muïc chi chi cuõng deàu voâ-phöông caïnh-tranh vôùi ñôøi
ñaëng ñi cho ñeán choán ñöôïc, maø coù noù laïi sung-söôùng voâ-cuøng. Tuy vaäy
maëc daàu, song nghó laïi heã ngöôøi nhôøb noù bao nhieâu, thì noù cuõng haïi
ngöôøi baáy nhieâu, neân coâng noù lôùn chöøng naøo, thì toäi-loåi noù caøng
to0taùt chöøng naáy. Thöû nghó coi: vôï cuûa ngöôøi vì ñaâu maø mình muoán?
Vaøng baïc cuûa ngöôøi vì ñaâu maø mình tham? Söï nghieäp cuûa ngöôøi vì ñaâu
maø mình giaønh? Nhöõng söï nhô-nhoùp xaáu-xa laøm cho thaân ngöôøi phaûi
ñaøy-ñoïa taïi ñaâu maø ra? Caùc vieäc toäi loåi töø vieäc nhoû moïn cho ñeán
vieäc to lôùn bôûi ñaâu maø sanh? Coù phaûi laø do nôi caëp con Maét vaø hai
caùi loã Tai noù röôùc vaøo ñaëng cho noù khieán caùi Taâm Voïng-töôûng maø
sanh söï, roài hoùa ra muoân vaøng caùi tö-töôûng xaâu-xeù laán-cöôùp
tranh-giaønh, ñaëng chaùt laáy nhöõng dieàu aùc-nghieäp gôùm-ghieát aáy vaøo
mình chaêng? Cuõng bôûi bieát roõ caùi coâng cuûa caëp con Maét laø quí, maø
caùi taùnh cuûa noù cuõng thaät laø heøn, neân caùi toäi cuûa noù cuõng laø to,
neân ngöôøi tu-haønh muoán cho ñöôïc giaûi thoaùt söï khoã, thì tröôùc heát
phaûi lo cho thoaùt khoûi caùi Nghieäp xaáu cuûa con Maét laøm tröôùc. Heã caùi Nghieäp xaáu
cuûa noù coåi ra heát roài, thì caùi Nghieäp toát seõ hieän vaøo, thì söï
phieàn-naõo naøo coù, duïc-voïng naøo sanh ñöôïc, vaäy thì lo chi caùi Taâm
khoâng ñöôïc hö-linh minh-maãn trí-hueä. Con Maét ñeán ñöôïc böïc naày roài thì goïi laø Thieân-Nhaõn ñoù.
Maø muoán cho ñeán ñöôïc böïc
Thieân-Nhaõn, chaúng phaûi laø ai cuõng ñöôïc. Noùi khoù thì thaät cuõng laø
raát khoù, noùi deã thì thaät cuõng laø raát deã, laø ví noù tuøy theo ngöôøi
coù Nhöùt-Taâm cuøng khoâng maø thoâi. Heã ai Nhöùt-Taâm thì ñöôïc, vì ngöôøi aáy laø
ngöôøi coù Caên. Vì vaäy neân trong Voâ-löôïng-thoï-kinh vaø Trí-ñoä-luaän ñeàu giaûi raèng: Ngöôøi döôïc
Thieân-Nhaõn laø nhôø coù Nhaõn-Caên laø vaäy ñoù.
Coù ngöôøi hoûi: Ñaõ goïi Thieân-Nhaõn laø do nôi
ngöôøi tu-haønh taäp-luyeän Taâm Taùnh ñuøng cho con Maét xem ngoù nhöõng ñieàu
phi-leã, e noù röôùc nhöõng vieäc xaáu-xa vaøo loøng laøm cho hö-thaân, khieán
cho mình phaûi taïo ra nhöõng Nghieäp aùc hoùa ra nhieàu söï Khoã, roài gaây ra
Nhaân Quaû hoaøi hoaøi buoäc phaû sa vaøo Luaân-Hoài maø khoâng ñöôïc giaûi
thoaùt, vaäy laáy thep
Ñaùp raèng: xin khoan noùng naûy, thuûng-thaúng
xeùt ñuû baøi roài seõ roõ. Thieân: Trôøi laø moät caùi tieáng ñeå chæ caùi
Chaúng phaûi coù loaøi ngöôøi ta môùi coù con maét maø thoâi; kìa chaúng bieát bao nhieâu loaøi nöõa cuõng ñeàu coù con maét vaäy. Loaøi coân-truøng, ñieåu-thu, ngö-haø cuõng ñeàu coù con maét vaäy, song le con maét cuûa nhöõng loaøi aáy quí sao baèng con maét cuûa loaøi ngöôøi? Bôûi vaäy neân môùi goïi raèng ngöôøi laø quí hôn muoân vaät! Nhöng maø loaøi ngöôøi cuõng coøn phaûi phaân-bieät ra coi haïng naøo laø quí kìa chôù! Haïng naøo quí kìa môùi coù Thieân-Nhaõn, chôù chaúng phaûi haïng naøo cuõng quí nhö nhau. Chaúng phaûi toâi d1m chia nhôn-loaïi ra ñaâu, song toâi phaûi chia caùi yù-thuù cuûa nhôn-loaïi ra ñaëng toâi giaûi chöõ Thieân-Nhaõn noù thuoäc veà trong haïn naøo coù noù maø thoâi.
Muoán bieát chöõ Thuù nghóa laø chi, toâi xi giaûi raønh nghæa noù ñaëng cho ñoäc-giaû chö-toân hieåu. Chöõ Thuù nghæa laø chaïy maø laáy: trong loøng ham chuoäng moät choã naøo thích yù ñoù, neân “chaïy laïi maø laáy cho ñöôïc”, vaäy thì nhöõng ngöôøi naøo ôû haïng Thieân-Thuù ñeàu laø nhöõng ngöôøi quyeát ñi ñeán laøm haïng ngöôøi nôi coõi Chö-Thieân. Xin ñöøng laàm loän chöõ Thuù naày vôùi chöõ thuù nghóa laø thuù-vaät.
Loaøi ngöôøi ôû theá-gian chaúng phaûi ai ai cuõng moät yù-thuù nhö nhau, neân phaûi chia ra nhieàu haïng thì môùi thaáy roõ ñöôïc. Thaáy roõ caùc thuù cuûa ngöôøi roài môùi hieåu sao goïi laø Luaân-Hoài, vì söï Luaân-Hoài noù ôû chaùn-chöôøng tröôùc con maét chuùng ta, chôù chaúng phaûi laø ñôïi cho ñeán khi cheát xuoáng aâm-phuû chòu ñuû möôøi cöûa Ñiaï-nguïc roài qua ñeán quaùn cuûa muï gì baùn chaùu luù ñaëng aên no neâ môùi böôùc vaøo baùnh xa ñaàu thai ñoù ma goïi raèng Luaân-Hoài ñaâu (Samsara).
YÙ thuù cuûa loaøi ngöôøi tuy nhieàu, song söï xu-höôùng cuûa ngöôøi chaúng qua saùu haïng hay laø saùu con ñöôøng, vì vaäy neân trieát-lyù nhaø Phaät ñònh cho laø Luïc-Ñaïo hay Luïc-Thuù. Ta thöû xeùt nghó thì thaáy roõ raøng tröôùc maét ta, moãi ngaøy ñeàu thaáy baùnh xe Luaân-hoài xaây-chuyeån cho saùu haïnh ngöôøi aáy, vì ham chuoäng maø chaïy vaøo tranh giaønh nhau ñaëng laáy cho ñöôïc hoaøi. Saùu con ñöôøng aáy laø:
1. Kìa khaùm ñöôøng kia khoâng ngaøy naøo ngôùt hay laø thöa thôùt chuùt naøo; chaùnh phuû caøng caát khaùm theâm cho roäng cho lôùn chöøng naøo, thì tuø toäi caøng ñoâng ñaëc theâm chöøng naáy. Neáu chaúng coù ngöôøi öa muoán ham chòu meán chuoäng choã ñoù, thì sao maø choã aáy khoâng thaáy bôùt ngöôøi vaäy? Choã naày coù sung-söôùng chi ñaâu, heã ai chung vaøo ñoù thì luùc ñoâng thieân boán phiaù töôøng che gaïch loùt, gioù laïnh thaáu xöông, khoâng sao kieám ñöôïc chuùt hôi aám, chaúng phaûi Haøng-Baêng Ñòa-Nguïc laø chi? Luùc trôøi noùng nöïc khoâng moät chuùt gioù maùt loït vaøo, thaûy ñeàu coåi aùo vuoät chaên traàn-truoàng laên-loän, chaúng phaûi Hoûa-Khanh Ñiaï-Nguïc laø chi? Coøn noùi chi nhöõng söï khoå-sôû chòu hoâi-haùm tanh-thuùi laï thöôøng khaùc nöõa. Vaäy sao coù ngöôøi ham chuoäng vaøo ñoù. Daàu cho chung ra ñöôïc khoûi roài, thì laãn-baån cuõng loït voâ nöõa. Vaäy thì choã aáy chaúng phaûi laø moät choã cho moät haïng ngöôøi öa muoán theøm thích laém sao? Aáy laø Ñòa-Nguïc-Thuù ñoù (Maraka-Gati).
2. Kìa keû aên maøy aên xin kia, quaàn aùo lang-thang löôùi-thöôùi, coù böûa saùng khoâng böûa toái, no buoåi sôùm ñoùi buoåi tröa, daäp deàu cuøng ñaøng saù chôï buùa, gaëp ngöôøi ngöûa tay xin tieàn boá-thí, raûo xoùm keâu ca xin xhuùt côm thöøa; boác hoát aên xoù leà, laïnh luøng nguû goác chôï; mình oám xöong gaày, ñaàu traøn thaân truïi, thaáy thaûm khoå traêm phaàn, maø chaúng phaûi bònh-hoaïn chi, cuõng tay chôn ñuû ngoùn vaäy. Cuõng coù keû aên noùi khoân ngoan chöõ nghóa vaäy, cuõng coù ngöôøi thaân toäc hoï-haøng ñuû vaäy, song khoâng chòu tay laøm haøm nhai ñ85ng nuoä laáy thaân, laïi chòu ñi xin maøy nhö vaäy laáy laøm thích cho hoï. Caùi haïng ngöôøi nhö vaäy neáu hoï chaúng thích chaúng öa caùi thuù-vò nhö vaäy, thì hoï coù choïn caùi choã aáy ñaëng hoï ñeán ñaâu? Nhö vaäy chaúng phaûi laø Ngaï-Quæ-Thuù ñoù chôù chi? (Preta-Gati)
3. Coøn moät haïng ngöôøi nhö vaày nöõa: cuõng thì cha sanh meï ñeû nhö ngöôøi, cuõng thì khoân ngoan lanh-lôïi nhö ngöôøi, cuõng thì maïnh-meõ vaïm-vôû nhö ngöôøi, cuõng thì aên hoïc hay gioûi chöõ-nghóa baët-thieäp nhö ngöôøi, song chaúng chòu töï mình laäp laáy thaân mình cho neân, laïi ñaønh chòu laøm thaân toâi-tôù ngöôøi, chòu cho ngöôøi sai-khieán, ñaønh ñem thaân laøm traâu cho ngöôøi caøy, laøm ngöïa cho ngöôøi côõi, laøm choù cho ngöôøi saên, laøm gaø cho ngöôøi choïi, ñaønh chòu hieán thaân mình vaøo nhaø ngöôøi, döng heát taøi naêng cuûa mình ra cho ngöôøi duøng ñaëng ngöôøi sai khieán nhö moät haïng thuù-vaät kia duøng söùc noù cho chuû noù sai-khieán vaäy, daàu cho vieäc chi khoù-nhoïc ñeâ-tieän nhôùp-nhuùa böïc naøo cuõng chaúng naøi, daàu cho keû thò ngöôøi khinh baïn hôøn ruoät mích theå naøo cuõng chaúng keå, mieång laø cho chuû khen chuû chòu chuû nuoâi thì laø thoûa chí. Ngöôøi naøo bieát con döôøng aáy laù xaáu laø nhôùp thì naøo coù ai böôùc vaøo laøm chi ñaâu. Maø cuõng coù nguôøi laïi ham chuoäng nhö vaäy, neân noù cuõng goïi laø moät con ñöôøng cuûa haïng ngöôøi aáy cho. Thì con ñöôøng naày neáu chaúng phaûi laø con ñöôøng Suùc-Sanh-Thuù vaäy thì noù la con ñöôøng chi ñoù maø meâ laém vaäy?
4. Cuõng coù moät haïng ngöôøi laïi öa thích caùch khaùc, laø öa tuøng tam tuï nguõ xuùm xích nhau ôû ñaàu non goác nuùi cuoái baõi ñaàu gaønh, choïn maáy choã vaén-veõ nhö vaäy ñaëng ñoùn ñaùnh ngöôøi cöôùp cuûa, lo laøm nhöõng ñieàu roái cuoäc bình-an cuûa luaät nöôùc, luaät Trôøi. Hoaëc laø ôû choã ñoâng ñaûo thì vaãn cöù ham söï gaây-goã ñaùnh loän ñaùnh laïo ñaâm cheùm keû ñoàng loaïi ñaëng laøm ngheà-nghieäp nuoâi thaân, hoaëc khoe danh vôùi chuùng baïn noù. Caùi haïng ngöôøi naày chaúng chòu söï hoaø-bình, cöù chuyeân lo söï chieán-ñaáu phaù-khuaáy keû khaùc, chaúng chòu söï laøm aên theo dieàu phaûi maø laïi laáy söï laøm cho ngöôøi khaùc reân la ñau ñôùn than khoùc thuø oaùn laøm hôn, hoaëc laø laøm cho ngöôøi beà treân nhoïc loøng vì hoï maø hoï laïi töï ñaéc, nhöùt laø hoï chuyeân lo vieäc taäp reøn voõ-ngheã, keát phe keát ñaûng gaây nhöõng söï tai-hoïa ñoå maùu môùi phæ loøng cho. Caùi haïng ngöôøi nhö vaäy, chaúng phaûi laø hoï choïn con ñöôøng A-Tu-La-Thuù maø ñi vaøo ñoù sao? (Asura-Gati)
5. Coù con ñöôøng naày laø khaù hôn boán con ñöôøn ñaõ keå ra treân, aáy laø con ñöôøng Nhôn-Thuù ñoù (Manusya-Gati). Haïng naày laø haïng ngöôøi thích söï hoøa-bình, vui trong ngheà-nghieäp cuûa mình, bieát lo tay laøm laáy maø nuoâi thaân, tuy khoâng laøm ñöôïc vieäc chi hay laém chôù khoâng laøm ñieàu chi saùi söï bình thöôøng, söï boån-phaän laøm toâi daân trong nöôùc; töø ban ngaøy cho ñeán saép toái vaãn cöù lo laøm lo aên maø thoâi, ngoaøi ra khoâng coøn bieát tôùi dieàu chi cao xa nöõa. AÁy laø moät haïng ngöôøi ñaõ thoaùt döôïc boán haïng treân ñoù roài.
6. Ñöôïc con ñöôøng böïc thöôïng heát laø con döông Thieân-Thuù (Deva-Gati) maø thoâi. Ngöôøi döùng vaøo con döôøng naày ñeàu laø ngöôøi thoâng-minh trí-hueä, bieát lo dìu-daét ngöôøi vaøo ñuû böïc cao-thöôïng caûnh theá-gian vaø caûnh töông-lai veà phaàn Linh-Hoàn. Bieát troïng söï Ñaïo-Ñöùc, vì tuy laø hoï ñöông ôû coûi Ñòa-Cö-Thieân maø caùi thieâng-lieâng cuûa hoï ñaõ coù saün nôi Khoâng-Cö-Thieân roài. Tuy vaäy maëc loøng, song hoï cuõng coøn ôû trong voøng Tam-Giaùi (Duïc-Giaùi, Saéc-Giaùi, Voâ-Saéc-Giaùi), loøng phaøm vaãn coøn chöa trong saïch hoaøn toaøn, neân joï coøn ôû trong voøng Luaân-Hoài, nhöng neáu hoï caàn lo tu nieäm, thì Thieân-Nhaõn hoï vaãn coù ñöôïc. Vì vaäy neân noùi raèng Thieân-Nhaõn laø phaàn cuûa ngöôøi böïc Thieân-Thuù môùi coù ñoù. Xeùt vaäy thì ñuû roõ Thieân-Nhaõn khoâng phaûi laø con maét cuûa oâng Trôøi naøo heát.
Ñaõ bieát Thieân-Nhaõn laø con maét cuûa ngöôøi ñöùng vaøo haøng Thieân-Thuù, song chaúng phaûi ngöôøi naøo ôû vaøo böïc naày cuõng ñeàu coù noù ñöôïc ñaâu. Tuy raèng hoï caà phaûi tu-haønh môùi coù Thieân vaøo Nhaõn ñöôïc. Maø Thieân laø chi laïi vaøo Nhaõn ñöôïc? Vaäy thì ngöôøi naøo ñaõ ñöùng vaøo böïc Thieân-Thuù roøi, coøn caàn phaûi coù Nhaõn-Thaàn Nhaõn-Caên, ñöôïc nhöõng cuûa quí-baùu trong saïch nhö saùu dieàu ñaõ vi-duï treân ñaây, thì môùi coù theû laõnh Thieân vaøo Nhaõn ñöôïc,
Tuy ñaõ coù ñöôïc Thieân-Nhaõn roài, maø coøn phaûi cho troïn döôïc nhieàu böïc nhieàu lôùp nhieàu caùch nöõa môùi laø hoaøn-toaøn, neáu sai moät haøo-ly aéc phaûi sa vaøo Baøn-Moân Taû-Ñaïo, vì phaùi naày cuõng laø ngöôøi ñöùng vaøo haïng Thieân-Thuù, song hoï saùi moät chuùt neân hoùa ra coøn phaûi luaân-hoái ñoù thoâi. Coù luaân-hoài thì hoï bieát aên-naêng trôû veà ñöôøng chôn-chaùnh, laø nhôø hoï ñaõ coù ñöôïc Thieân-Nhaõn vaøo mình hoï kieáp tröôùc roài, song chöa ñöôïc hoaøn-toaøn neân hoï phaûi sai laïc böôùc.
Nhö ñaõ noùi ôû ñoaïn treân raèng: Duy coù nhöõng ngöôøi ñöùng vaøo haïng Thieân-Thuù môùi coù theå tu luyeän ñöôïc Thieân-Nhaõn maø thoâi, ngoaøi haïng naày thì khoâng coù haïng naøo ñöôïc coù noù. Song ai muoán coù noù cho ñöôïc hoaøn-toaøn ñuùng goïi raèng Thieân-Nhaõn theo Ñaïi-Ñaïo, thì phaûi luyeän xong cho ñuû taùm (8) böïc nöõa. Neáu ngöôøi naøo ñöôïc vöøa vöøa khaùc hôn Nhuïc-Nhaõn moät tí maø voäi xöng raèng ñöôïc Thieân-Nhaõn cuûa Ñaïi-Ñaïo, thì ngöôøi aáy raát voïng. Vì bôûi böïc Thieân-Nhaõn nhö vaäy noù coøn ñöùng vaøo moät haïng trong haïng Luïc-Thoâng hay laø Thaäp-Thoâng maø thoâi. Haïng Thieân-Nhaõn cuûa böïc Luïc-Thoâng hay laø Thaäp-Thoâng thì goïi laø Thieân-Nhaõn Thoâng hay laø Thieân-Nhaõn Trí Chöùng Thoâng (Divya-Caksu), böïc naày haïng ngöôøi naøo cuõng coù theå tu ñöôïc caû thaûy, daàu cho taû-ñaïo baøn-moân hay laø hoà-ly quæ-mî cuõng coù theå tu ñöôïc. Keû duïc toác bôûi voïng-taâm, thì haâm-hôû quyeát-chí tu cho ñöôïc moät moùn naøo trong Luïc-Thoâng cuõng phaûi,mieån coù khoe giaùc vôùi ñôøi, roát cuoäc phaûi bò Thieân-Ñieàu maø khoâng hay bieát. Coù ngöôøi cuõng bieát vaäy, muoán chaúng laïm duïng, muoán tu cho ñöôïc hoaøn-toaøn, song chaúng coù chí kieân-nhaãn, daèng khoâng ñöôïc ngoøi tam-ñoäc neân loøng coøn khoe-khoan kieâu-ngaïo, vì vaäy maø thæ chungcuõng phaûi bò ma trì quæ níu, ñeán chöøng keït laáy löôùi Trôøi roài, khi aáy aên-naên ñaõ muoän.
Tröôùc khi giaûi phieâu-töôùng Thieân-Nhaõn cuûa Ñaïi-Ñaïo, toâi xin giaûi tröôùc Thieân-Nhaõn cuûa Luïc-Thoâng hay laø Thaäp-Thoâng cho ñoïc-giaû chö-toân thaáy roõ tröôùc ñeå laøm taøi lieäu saün, ñaëng ñeán chöøng thaáy roõ Thieân-Nhaõn cuûa Ñaïi-Ñaïo laø theá naøo, thì khi aáy môùi coù theå maø phaân-bieät ñöôïc cho khoûi laàm loän. Ñaønh raèng Luïc-Thoâng coù saùu haïng, nhöng coù choã laïi theâm boán haïng nöõa laø möôøi, neân goïi Thaäp-Thoâng. Muoán cho roõ chöõ Thoâng nôi ñoaïn naày nghæa laø chi, toâi xin giaûi noù tröôùc ñaëng deã hieåu deã thaáu, cho khoûi loän vôùi nghóa cuûa noù nôi caùc choã khaùc.
Thoâng nghóa laø: nhöõng vieäc chi laøm ra, gaày döïng ra, bieán hoùa ra, duøng ra ñeàu coù söùc phi-thöôøng ôû trong, raát töï-do töï-taïi thoâng-thaû chaúng coù söï chi che-aùn khuaát-laáp caûn-trôû ngaên-ñoùn ñöôïc. Thoâng coù hai böïc laø: Thaàn-Thoâng vaø Nghieäp-Thoâng, ñeàu do nôi söùc cuûa böïc tu-luyeän maø coù. Söùc aáy goïi laø Thoâng-Löïc. Thoâng-Löïc cuûa nhöõng böïc Phaät, Boà-Taùt, cuøng nhöõng böïc ngoaïi ñaïo Thaàn, Tieân leâu laø Thaàn-Thoâng, coøn nhöõng böïc yeâu-tinh hoà-ly quæ-mò keâu laø Nghieäp-Thoâng. Thoâng-Löïc cuûa böïc Tieân Phaät ñeàu khoâng coù söï hung-tôïn neân goïi laø Thaàn-Thoâng; coøn cuûa quæ-ma yeâu-mò ñeàu do nôi Nghieäp cuûa noù theå naøo maø coù ñöôïc, neáu noù coù Nghieäp toát, thì noù ñöôïc Quaû vui, Thoâng noù aéc hieàn laønh; baèng noù coù Nghieäp döõ, thì noù coù Quaû xaáu, Thoâng noù aét hung-döõ, neân goïi Thoâng cuûa boïn ñoù laø Nghieâp-Thoâng. Nhöng maø daàu cho Thaàn hay Nghieäp cuõng ñeøu do nôi ba caùi Löïc sau ñaây maø döôïc:
1. Baùo-Ñaéc Thoâng-Löïc. Baùo nghóa laø traû. Ñaéc nghóa laø ñaëng. Baùo-Ñaéc Thoâng-Löïc nghóa laø Thoâng-Löïc do nôi caên quaû cuûa ngöôøi theå naøo, maø traû laïi cho ngöôøi aáy ñaëng theå naáy. Nhöõng haïng Thieân-Nhaõn nôi coõi Tam-Giaùi ñeàu do theo quaû ñaõ taïo ra theå naøo thì töï-nhieân traû laïi cho ñöôïc Thoâng-Löïc theå naáy, song ñöôïc tôùi naêm böïc (Nguõ-Thoâng) maø thoâi khoâng tôùi döôïc saùu böïc (Luïc-Thoâng); nghæa laø Laäu Taän Thoâng chæ böïc Phaät coù ñöôïc maø thoâi. Daàu cho ma-quæ hay laø Thaàn Tieân böïc thaáp nhoû maø coù Quaû-Löïc thì cuõng ñöôïc coù Thoâng-Löïc chuùt ít, khoâng ñöôïc troïn.
2. Tu-Ñaéc Thoâng-Löïc. Tu nghóa laø trau mình, doïn mình, söûa mình, ung-ñuùc thaân mình, taäp-reøn thaân mình v.v... Nhöõng böïc Thaùnh ñöùng vaøo dòa-vò Tam-Thöøa (Thöôïng-Thöøa, Trung-Thöøa, Haï-Thöøa) taäp-reøn ung-ñuùc theo Tam-Hoïc (ba caùch hoïc), neân ñaëng saùu böïc Thoâng-Löïc (Luïc-Thoâng). Nhöõng böïc ngoaïi ñaïo Thaàn Tieân, tu theo caùch Thieàn-Ñònh neân ñöôïc naêm böïc Thoâng-Löïc (Nguõ-Thoâng).
3. Bieán-Hoùa Thoâng-Löïc. Do nôi Thoâng-Löïc ñaõ coù, ñaëng phaên tìm ñeán söï Bieán-Hoùa cuûa Phaùp cho tinh-taán.
Luoân dòp toâi
cuõng xin giaõi taét ba caùch hoïc – Tam Hoïc – cho chö toân ai muoán bieát ñaëng tu
thaân cuõng ñöôïc, chaúng luaän ngöôøi böïc naøo hay laø ôû choã naøo. Coøn
muoán cho thaät roõ thì seû coù baøi giaûi khaùc, vì nôi muïc naày chöa phaûi
muïc giaûi veà böïc aáy,e phaûi laïc ñeà. Ba caùch hoïc aáy laø: Giaùi, Ñònh vaø Hueä.
1.
Giaùi-Hoïc nghóa laø
hoïc söï raên,
ngaên-ngöøa, caám-döùt möôøi
ñieàu Nghieâp döõ (Thaäp-aùc-nghieäp) bôûi
nôi thaân mình, mieäng mình vaø yù mình sanh ra (thaân, khaåu, yù cuõng goïi laø Tam Nghieäp)
2.
Ñònh-Hoïc chæ nghóa
laø söï hoïc do nôi Thieàn-Ñònh maø taäp
veà söï yeân-laëng, tuyeät döùt caùc söï tö-löï, loùng cho xuoáng ngoïn löûa
loøng, daèn caùc söï voïng-taâm, caùc söï phieàn-naõo ñeå cho trong treûo caùi Taâm cuûa mình cho ñöôïc Khoâng Khoâng, ñöøng cho coøn dính daáp nhöõng vieäc lo-laéng
môø-moäng xu-höôùng theo coõi ñôøi, ñua-chen theo söï thò-phi nhó-ngaõ.
3.
Hueä-Hoïc. Hueä laø Trí-Hueä, nghóa laø thoâng-minh saùng-suoát, nhôø nôi söï
thoâng-minh aáy neân ñaït ñöôïc muïc-ñích Chôn-
Chöông naày laø chöông giaûi veà phieâu-töôùng cuûa
Ñaïi-Ñaïo maø sôû dó toâi ñem Luïc-Thoâng vaøo ñaây ñaëng noùi, coù leõ
chö-toân goïi giaûi laïc ñeà; khoâng ñaâu, bôûi muoán giaûi cho raønh reû Chôn-
Tröôùc khi giaûi chöõ Trí, toâi xin phaân cho chö-toân hieåu raèng: chöõ Trí
vieát ra theo chöõ Taøu thì coù boán chöõ khaùc nhau, nghóa cuõng khaùc nhau,
song tieáng ñoïc thì gioáng (ñoàng aâm baát ñoàng töï : tieáng gioáng maø
nghóa khaùc). Coøn vieát theo chöõ Quoác-Ngöõ thì chöõ Trí naøo cuõng gioáng
chöõ Trí naáy. Vì vaäy neân tröôùc khi toâi giaûi chöõ Hueä, thì toâi caàn
phaûi giaûi raønh boán chöõ Trí tröôùc, ñaëng cho tieän beà phaân bieät trong
caâu vaên vaø tieáng noùi. Boán chöõ Trí nghóa noù nhö sau ñaây :
1.
Chöõ Trí goác laø chöõ Tri, cuõng vieát gioáng nhö chöõ Tri vaäy. Bôûi chöõ
Tri nghóa laø Bieát neân Trí naày cuõng bôûi nghóa Bieát maø ra, song Bieát naày laø Trí mình thieät Bieát
laáy mình, khoâng moät chuùt bôïn naøo maø Trí mình khoâng töï Bieát laáy mình.
Trí naày goác nhôø thanh-tònh maø ra, heã laúng-laëng traàm-tö maëc-töôûng doø
xeùt suy-nghó chaúng noùi chaúng raèng thì Trí naày lieàn hieän söï Bieát noù
ra cuõng nhö nöôùc kia khoâng soùng khoâng xao khoâng dôïn thì töï-nhieân söï
Trong cuûa noù coù, daãu muoán duøng ñeå soi hình nhö taám göông vaäy cuõng
ñöôïc. Bôûi Trí naày goác nôi Taâm thanh-tònh maø coù vaäy. Khoâng coù lôøi
noùi naøo giaûi cho raùo yù, xin nguï yù maø hieåu. Ñaõ bieát Trí naày ôû trong
Thanh-Tònh-Taâm, song Taâm laø Taâm, Trí laø Trí, Taâm khoâng phaûi laø Trí,
maø Trí khoâng phaûi laø Taâm. Ví duï: Gieáng thì coù nöôùc, sao laïi coøn
noùi, coøn chí raèng : gieáng löng, gieáng ñaày, gieáng trong, gieáng
ñuïc, gieáng traøn, gieáng khoâ ? Phaûi bieát raèng Gieáng aáy laø caùi
Gieáng, coøn trong, ñuïc, löng, ñaày, traøn, khoâ aáy laø Nöôùc, chôù Gieáng
khoâng phaûi laø Nöôùc maø Nöôùc khoâng phaûi laø Gieáng vaäy; cuõng nhö Ngöôøi thì coù Taâm maø Meâ hay
Ngoä, Thoâng hay Hoaëc (laàm), Phaøm hay Thaùnh laø taïi coù Trí hay khoâng ñoù thoâi. Vì vaäy noùi Trí ôû trong Thanh-Tònh-Taâm,
neáu taâm khoâng thanh-tònh thì naø coù Trí.
2.
Trí
(thöù hai) naày yù nghóa laïi khaùc haún
vôí Trí ôû tröôùc. Trí naày cuõng vieát coù chöõ Tri, song phía döôùi chuõ Tri
coù chöõ Vieát, nghóa laø Noùi, laø Raèng. Trí phía tröôùc chuû nôi yeân laëng
maø toû söï bieát, söï khoân, söï saùng cuûa mình; coøn caùi Trí naày laïi chuû nôi söï
hoaït-ñoäng, haønh-vi, quyeát ñoaùn. Trí naày chuû yeáu ñeå xöû-trí vieäc Ñôøi, vì Ñoøi tuy goïi laø nhieàu
vieäc, song vieäc chi cuõng goàm coù hai ñieàu coùt-yeáu laø : Söï vaø
3.
Chöõ Trí thöù ba naày, neùt vieát khaùc haún vôùi hai
chöõ tröôùc vì hình noù beân taû coù chöõ Chí (nghóa laø ñeán), beân höõu coù
chöõ Vaên (vieát hay laø veû). Chöõ Trí naày nghóa laø lo vieäc chi, tính vieäc chi, laøm
vieäc chi, thì phaûi lo tính cho ñeán ñuùng böïc, cho cuøng cho toät söï
4.
Chöõ Trí thöù tö nöõa, ñoàng aâm baát ñoàng töï vôùi ba
chuõ treân, nghóa laø ñaët-ñeå moät vaät chi nôi moät choã naøo vaäy; nhö noùi xöû trí moät vieäc chi vaäy.
Nghóa chöõ Trí anh em ñaõ hieåu
vaén-taét roài, ñaây toâi xin giaûi qua chöõ Hueä. Hueä hay laø Tueä nghóa laø saùnh-suoát, saùng-toû nhö Trí vaäy; cuõng
laø söï saùng-laùng thoâng-minh ñeå duøng maø phaân-bieän nhöõng söï
Ñaõ bieát Trí Hueä thöôøng hay ñi
ñoâi vôùi nhau, song Ñaïo chæ duøng Hueä thöôøng hôn, vì vaäy neân Thieân-Nhaõn
cuûa Ñaïi-Ñaïo trong aáy phaûi coù Hueä-Nhaõn, chôù chaúng phaûi laø môùi vöøa
ñöôïc tôùi böïc Trí-Nhaõn-Thoâng nôi Luï-Thoâng maø goïi raèng laø ñuû roài,
nhö toâi ñaõ noùi ôû phía tröôùc. Ñoäc-giaû chö-toân ñaõ hieåu ha nghóa chöõ
Trí vaø Hueä roài, vaäy toâi xin giaûi theâm vaén taét nghóa cuûa Hueä-Nhaõn
laø chi cho chö-vò xeùt.
3. Hueä-Nhaõn: Caùc böïc Thieân-Nhaõn nhôø tu theo caùch tam-hoïc vaø ñaõ duøng heát
Trí-Löïc ñaëng thoâng caùc coõi Chö-Thieân neân chöùng-quaû ñeán ñöôïc ñòa-vò
Thieân-Nhaõn-Thoâng, roài laïi coøn phaûi traûi qua böïc thöù ba nöõa laø böïc
Hueä-Nhaõn. Hueä-Nhaõn nghóa laø caùi Nhaõn ñaõ coù Caên roài, neân môùi sanh ra loøng meán Ñaïo, thöông Ñaïo neân
thöông ñeán caû chuùng-sanh,
vì vaäy neân hay xem xeùt ñeán caû chuùng-sanh vaø roïi thaáy roõ caùc Phaùp-Töôùng vaø
söï
4. Phaùp-Nhaõn: Ñaõ ñeán ñöôïc böïc Hueä-Nhaõn roài, thì
ñaõ hieåu roõ caùc Phaùp ñeàu laø Khoâng Khoâng roài, song coøn phaûi cho bieát
Thieät-Töôùng cuûa caùc Phaùp bôûi ñaâu maø Coù, bôûi ñaâu maø
Khoâng, maø cuõng phaûi quan
saùt cho cöùu caùnh caùc Phaùp-luaät cuûa caùc
haïng ñaõ ñöôïc Trí-Hueä roài, maø töï mình hoï laïi thieát-laäp theâm ra moät Phaùp-Moân môùi ñaëng daïy doã ngöôøi, coi xeùt caùc Phaùp-Töôùng aáy noù laø theå naøo. Bieát ñöôïc Thieät-Töôùng cuaû
Chôn-
5. Trí-Nhaõn – Trí-Nhaõn naày laø bôûi
nôi Phaùp-Nhaõn maø sanh ra. Xin ñöøng laàm loän caùi Trí naày vôùi Trí nôi
caùc böïc Trí-chöùng-thoâng cuûa haøng luïc-thoâng hay thaäp-thoâng. Cuõng
ñoàng moät chöõ Trí nhö nhau, song Trí cuûa böïc luïc-thoâng ñoù ñeàu laø Trí
vöøa môùi ñöôïc thoaùt khoûi Phaøm-Trí ñaëng ñeán ñöôïc böïc Thoâng maø thoâi;
coøn Trí noùi ñaây laø Trí ñaõ goàm coù caû vöøa Hueä vöøa Phaùp roài. Coù ñuû Hueä, Phaùp neân noù
ñöôïc thoâng-minh vieân-giaùc hoaøn-toaøn nôi Nhaõn, môùi ñöôïc goïi laø Trí
Nhaõn. Coù Trí-Nhaõn môùi ñuû goïi laø Phaùp-Nhaõn. Phaùp-Nhaõn maø coù Trí-Nhaõn thì môùi
ñuû söùc maø Cheá-Ngöï caùc Trí-Hueä cuûa böïc Phaùp-Moân ñöôïc.
6. Phaät-Nhaõn – Aáy laø moät böïc Nhaõn
maø goàm coù ñuû
naêm böïc Nhaõn ñaõ noùi tröôùc roài, laø: Nhuïc, Thieân, Hueä, Phaùp, Trí. Nhaõn maø ñeán ñöôïc böïc
Phaät-Nhaõn roài, thì ñaõ laø khoâng Söï-
7. Quang-Minh-Nhaõn –
Ñieån löïc cuûa Nhaõn-Quan nôi
Phaät-Nhaõn phaûi ñöôïc saùng choùi roïi thaáu
ñeán caùc choã toái-taâm voâ-hình maø tröø-tuyeät Söï-
Ñieån-Löïc cuûa Phaùp-Quan nôi
Phaät-Nhaõn phaûi cho ñuû caùch Saùng ñaëng dìu daét nhöõng ngöôøi
meâ-moäng ngu-si cho hoï boû toái theo saùng veà vôùi Ñaïo.
Ñieån-Löïc cuûa Thaân-Quan nôi
Phaät-Nhaõn cuõng phaûi cho Saùng nghóa laø khí-töôïng vaø khí-saéc thöôøng hieän neùt vui-veû
saùng-laùng haân-hoan töôi-taén khoâng
neùt u-saàu thaûm-daïm nghieâm-nghò khaéc-baïc.
8. Xuaát-Sanh-Töû-Nhaõn – Laø: Bieát ñöôïc Sanh laø Töû, Töû laø Sanh, Töû-Sanh Sanh-Töû laø luaät thieân-nhieân cuûa Taïo-Hoùa, neân heã coù xaùc thaân naày thì vuï phaûi cho Tinh-Taán, ñaëng Taán-Hoùa maø thoâi, neân boû nhöõng dieàu lo-laéng cuûa söï Soáng Cheát aáy ra khoûi mình roài, coi nhö khoâng coù noù, coi söï aáy chaúng ra chi, khoâng quan-heä ñeán xaùc thaõn hieän taïi naày, Sanh Laõo Bònh Töû khoâng coù laø khoå