Vietnamese Religious Dictionary

AÂm-dung AÂm laø tieáng. Dung laø caùi hình-dung, giaùn-ñieäu. Caùi giaùn-ñieäu beà

ngoaøi, caùi hình-theå tieáng-taâm beà ngoaùi.

AÛnh-höôûng Aûnh laø caùi boùng, boùng cuûa hình. Höôûng: tieáng doäi. Heã boùng thì

phaûi theo hình, coøn tieáng doäi laø bôûi coù tieáng chi keâu leân tröôùc, neân

môùi coù doäi laïi sau. Tieáng ví duï keû beà döôùi theo maïng-lònh ngöôøi beà

treân cuõng nhö caùi boùng phaûi theo caùi hình, tieáng doäi ra laø tuøng

theo tieáng keâu tröôùc. - Hai vaät naày ñeàu khaén-khích nhau, khoâng rôøi

xa. - Heã coù caùi naày thì lieàn thaáy, lieàn nghe caùi kia laäp töùc. - Cuõng

nhö tieáng höôûng-öùng, caûm-öùng vaäy. - Tuïc-ngöõ thöôøng noùi: Moät

tieáng ngöôøi lôùn noùi ra, thì coù ngöôøi ta höôûng öùng theo, laø vaäy ñoù.

AÛo-töôûng Aûo laø boït nöôùc. Töôûng laø söï tö-töôûng. Aûo-töôûng laø tö-töôûng boït

nöôùc. Caùi tö-töôûng khoâng thaät, aûo-huyeàn, moät caùi yù-töôûng khoâng

coù keát-quaû.

Baùc-beû Ñem moät caùi lyù ñeå ñaùnh ñoå phaù tan, baøi-baùc caùi ly khaùc.

Baùc-quaùi Taùm queû: Kieàn, Khaûm, Caán, Chaán, Toán, Ly, Khoân, Ñoaøi.

Baøi-baùc Cheâ-bai, xoâ boû, ñuøa boû, choáng cöï laïi baèng lôøi noùi, phaûn-ñoái laïi cho

boû vieäc.

Baåm-Thoï Höùng chòu. Caùi khí baåm cuûa ngöôøi con chòu cuûa cha meï tröôùc khi

coù cai thaân hình.

Baûn-chí YÙ muoán tröôùc cuûa mình, caùi chí ñaàu tieân cuûa mình.

Ban-haønh Truyeàn ra cho ngöôøi thi-haønh theo.

Baûn-taâm Caùi yù tröôùc nhöùt cuûa caùi loøng ñaõ saün coù ñònh, coù toan lieäu tröôùc.

Baûn-thaân Chính caùi thaân cuûa mình, chính mình cuûa mình.

Baïo-gan Coù loøng can ñaûm, daùm caû gan maø laøm moät chuyeän gì.

Beà-boän Khoâng goïn-gheõ, khoâng troøn-tròa, khoâng veïn-veû.

Bình-ñaúng Heát thaûy ñeàu baèng nhau.
Bo-bo Caáp-ca, caáp-cuûm.

Boân-choân Roä röïc, laên xaên.

Boån-Taùnh Caùi Taùnh goác cuûa ngöôøi.

Boån-thaûo Caùi nhaùp môùi vieát sô ra. - Saùch noùi roõ veà taùnh chaát cuûa caùc moân

caây coû duøng laøm thuoác, trò bònh.

Boán-voùc Hai tay, hai chôn - (Töù-theå).

Boàng-dinh Boàng-Lai, Dinh-chaâu, Choã Tieân ôû.

Böng-khuaân Buoàn-baû, böùt-röùt.

Buoân-lung Thaû loõng ra.

Böûu-boái Moùn ñoà, coù taùnh chaát quí baùu rieâng, khoâng coù caùi gì quí hôn nöõa.

Vaät quí cuûa tieân gia.

Boà-ñoaøn Chieác chieáu laøm baèng coû boà (coû laùt), chæ choã ngoài cuûa Thaày Tu

duøng chieáu baèng sôïi laùt khoâng quí baùu gì.

Caù-nhôn Rieâng veà moät ngöôøi naøo.

Caéc-khieán Giao phaän-söï vaø sai baûo cho ngöôøi laøm.

Caùch-maïng Söûa ñoåi maïng lònh cuûa nhaø vua cai-trò.

Caùch-vaät trí-tri Xeùt cho cuøng toät caùi lyù cuûa vaät höõu-hình vaø vaät voâ-hình ñaëng cho

bieát roõ raøng cuøng toät caùi lyù cuûa caùi söï-vaät aáy.

Caûi-löông xaõ-hoäi Söûa ñoåi caûi-caùch xaõhoäi laïi cho toát ñeïp.

Caùi Ngöôøi Caùi voùc, caùi xaùc-thòt, caùi thaân hình cuûa ngöôøi.

Cai-quaûn Coi soùc laøm chuû heát moïi vieäc.

Caùi trí Söï khoân, söï bieát, söï saùng cuûa loaøi ngöôøi.

Caûm-xuùc Söï vaät chi ôû beà ngoaøi caûm ñoäng vaøo taâm laøm cho xuùc-ñoäng ñeán

taùnh tình cuûa mình.

Caên-baûn vò Choã coäi goác, coäi reå, coát yeáu cuûa moät vaán ñeà naøo tính laøm, lo laøm.

Caên-boån Coäi goác.

Caûnh Phoå-Ñaø Caûnh Phaät. (Phoå-Ñaø laø choã Phaät Quan Theá Aâm ôû.)

Cao-thaâm Cao nhö Trôøi, saâu nhö bieån.

Chaán-chænh Saép-ñaët, söûa-soaïn, doïn-deïp laïi, ñaâu ñoù cho coù thöù lôùp.

Chaùnh kieán Söï thaáy bieát trong vieäc trò nöôùc.

Chaùnh-phaùp Pheùp chaùnh, chính laø lôøi Trôøi Phaät daïy.

Chaùnh-phaùp Lôøi cuûa Trôøi Phaät cao-voïi, saââu-xa nhö trôøi nhö bieån, chaúng phaûi

cao-thaâm nghe qua maø deã hieåu ñöôïc.

Chaùnh-quaû Ngöôøi ñöôïc saùng loøng, ngöôøi Tu ñöôïc ñeán caùi "Nghieäp" cuûa mình.

(Phaät)

Chaùnh-saùch Phöông-theá, cuoäc boá ra ñeå duïng veà vieäc chaùnh-trò. Möu-meïo

saáp-ñaët ñeå cai trò nöôùc.

Chaùnh-Taâm Loøng daï ngay thaúng. Söûa loøng cho ngay.

Chaùnh-trò Nhöõng vieäc saép-ñaët, nhöõng ñieàu traät-töï, nhöõng ñieàu-leä, nhöõng

pheùp-taéc ñeå trò moät nöôùc.

Chaùnh-trò hoïc Moät hoïc thuyeát ñeå khaûo cöùu veà vieäc trò nöôùc.

Chaäp choàng Daäp-doàn, chaát-chöa, nhieàu laém, doàn ñoáng.

Cheøo queo Naèm co ruùt moät mình

Chæ Duï Tôø cuûa Vua, hoaëc cuûa ngöôøi caàm quyeàn haønh chaùnh trong nöôùc

vieát ra ñaëng nhôn-daân laøm theo.

Chieâu Chöông Saùng roõ, röïc-rôû, toû-roõ, minh-baïch, roõ raøng

Chôn Taâm Caùi Taâm chôn-thaät cuûa Trôøi ban phuù.

Chôn-Taùnh Caùi Taùnh chôn-thaät cuûa Trôøi ban phuù.

Chôn-Theå Caùi voùc thieät, caùi thaân thieät.

Chuû-Nhôn-Oâng Ngöôøi laøm chuû.

Chöùng-chieáu Ñoaùi-hoaøi tôùi maø soi xeùt vaøo.

Chöôûng-Giaùo Vò Thieân-Toân caàm moái Ñaïo Trôøi.

Thieân-Toân

Coá-chaáp Baét loåi, hôn maùt, hôøn maø chaúng noùi ra, nhôù maõi maõi caùi loåi cuûa

ngöôøi.

Cô-khí Ñoà coù maùy moùc.

Cô-xaûo Söï kheùo leùo, maùy moùc.

Con-Ñöôøng Choã mình phaûi böôùc chôn ñi treân aáy môùi vöûng-vaøng vaø ñeán

muïc-ñích, chính laø Ñaïo.

Con Ngöôøi Caùi Linh-Hoàn, Linh-Taâm, Linh-Taùnh cuûa Trôøi ban phuù.

Coâng-hieäu Coù keát quaû hieäu nghieäm toát ñeïp.

Coâng-lyù Caùi lyù raát coâng-bình, khoâng tö-vò ai caû.

Coâng-quaû Coù ra coâng troàng thì môùi coù traùi aên.

Cöïc-ñieåm Ñeán choã heát söùc cao, heát söùc toät roài.

Cung-töôøng Cung: caùi nhaø to lôùn raát ñeïp, ví nhö nhaø vua ôû, neân coù tieáng cung

caám. - Töôøng: vaùch töôøng. Cung-töôøng: nhaø kheùo toát to lôùn maø coù

vaùch töôøng bao chung quanh, ví ñaïo ñöùc cuûa böïc Thaùnh-Nhôn.

Cöôïng-lyù Choáng-choûi laïi vôùi leõ thieät. - Cöùng ñaàu cöùng coå.

Cöûu-Cung Kinh Dòch chia trôøi ñaát laøm taùm thì goïi laø Baùc-Quaùi, chia laøm chín

thì goïi laø Cöûu-Cung.

Ñaïi-bieåu Ngöôøi thay maët.

Ñaïi-Ñoàng Ngöôøi tu ñaéc ñaïo roài thì khoâng coøn phaân-bieän giai caáp, giôùi haïn,

nöôùc da chi nöõa.

Ñaïi-huøng Choã thoø phuïng coù veû oai-nghi.

Böûu-ñieän

Daân-muïc Ngöôøi cai-trò daân, ngöôøi chaên daân. Chöõ "Muïc" nghóa laø: ngöôøi

chaên, ngöôøi giöõ-gìn.

Ñaøn-tinh Xeùt heát tinh-thaàn. Khoâ-khan trí naõo.

Ñaèng-kieàu Caùi caáu baèng sôïi daây, aùm chæ caùi ñöôøng ñi veà caûnh Tieân Phaät

khoâng phaûi laø deã.

Ñaïo-duïng Söï coâng duïng cuûa Ñaïo.

Ñaûo-löøa Kieám chuyeän heïn nay heïn mai, noùi laàn-löïa ñaëng gaït-gaãm.

Ñaïo-Lyù Leõ Chôn Lyù cuûa Ñaïo.

Ñaïo Taâm Ñaïo ôû nôi loøng, khaùc vôùi Nhôn-Taâm.

Ñaøo-taïo Ung ñuùc, laøm ra cho coù hình. Daïy doã cho neân ngöôøi.

Ñaïo-traøng Choã tuï hôïp laïi ñeå daïy Ñaïo, hoïc Ñaïo.

Ñaàu Giaây Manh moái, ví nhö moái giaây trong moät cuoàn chæ.

Ñaøy-löu Baét ñi xöù khaùc; ñaøy löu xöù.

Ñieåm-hoùa Laøm cho caûm-hoùa, caùch daïy Ñaïo cuûa ngöôøi laøm cho ngöôøi phuïc

tuøng vì nghe moät caùi lyù phaûi.

Ñieän-löïc Söùc maïnh cuûa luoàn ñieån aâm döông.

Dieâu-ñaøi Caûnh vui ñeïp, thanh-nhaøn. Nhaø baèng ngoïc cuûa Tieân ôû.

Ñònh Hueä Khi caàm caùi Taâm laïi ñöôïc, con ngöôøi bieát phaân bieän ñieàu phaûi

quaáy. Khi aáy söï saùng phaùt hieän ra. Chuû Hueä nghóa laø Saùng

Ñònh-taâm Caàm caùi taâm laïi khoâng cho ñi ra xa mình. Ñem caùi loøng mình chuù

yù vaøo moät ñieàu gì, ñöøng cho taâm nghó nhieàu chuyeän. Neáu ñeå taâm lo

ra nhieàu chuyeän, khi aáy goïi laø phoùng taâm.

"Ñoù" Chính laø caùi Ñaïo. Moät tieáng môùi cho, ñeå chæ cho caùi Taùnh Trôøi, caùi

Ñaïo Nguyeân.

Ñoâ-thaønh thò-töù Phoá-xaù, laàu ñaøi, chôï buùa, thaønh thò.

Ñoâ-tî Nhieàu khoùm hieäp laïi laøm neân moät caùi toøa nhaø ñoà-soä.

Dôøi-daït Ñoåi dôøi, khoâng ñeå moät choã, laïi coù nghóa laø lôït laït, lô laø, rôøi raït, laõ

chaõ.

Ñoøi ñoaïn Nhieàu khuùc.

Ñoàng-nhôn Ngöôøi ñoàng laøm moät vieäc vôùi mình.

Ñoäng-phuû Choã hang ñoäng cuûa Thaàn Tieân ôû.

Ñöùc-Tin Söï tin-töôûng. (Ñöøng laàm vôùi meâ-tín). Tin nghóa la bieát phaân-bieät

ñöôïc moät ñieàu phaûi maø theo. (Meâ-tín nghóa laø tin theo caøng, khoâng

phaân bieät gì caû).

Duy-trì Giöõ-gìn.

Gay-go Khoù-khaên, hieåm-trôû.

Giaû-taâm Loøng khoâng thaät, xaûo traù, loøng naày laø loøng cuûa ngöôøi ñôøi khaùc haún

vôùi loøng cuûa Trôøi phuù. Ngöôøi coù thoùi röøng moïi, keâu laø giaû-man.

Ngöôøi coù taùnh moïi rôï keâu laø giaû-taâm.

Giaùc chôn Laøm cho roõ bieát söï thaät.

Giaùc-ñaùt Phaân giaûi phaûi quaáy, khuyeân lôn hôn thieät. Chæ daïy cho ngöôøi meâ

muoäi ñöôïc tænh.

Giaùi-ba Coõi theá-giaùi laêng-xaêng roä-röïc nhö soùng buûa, chính laø coõi traàn. Phaät

chia theá-giaùi laøm ba coõi: laø Duïc-giaùi, Saéc-giaùi vaø Voâ-Saéc

Duïc-giaùi.

Giaùm-ñoác Ngöôøi caàm quyeàn sai khieán va xem xeùt nhöõng ngöôøi coù traùch-nhaäm

trong moät ty naøo

Giaùm-quaác Chöùc vieäc cuûa ngöôøi caàm quyeàn haønh chaùnh trong moät nöôùc.

Giaùn-can Khuyeân ñöøng laøm ñieàu baäy, ngaên caûn khoâng cho laøm ñieàu quaáy.

Giang-hoà Giang laø soâng, hoà laø bieån nhoû, nhö noùi caùi bieån Hoà ôû Nam-Vang

vaäy. Giang hoà laø tieáng chæ ngöôøi ñi du lòch, phieâu löu khaép choã.

Giaùng hoå thaêng Coïp xuoáng roàng leân. Chæ caùch luyeän cuûa nhöõng ngöôøi ñaïo-só theo

long Taû -Ñaïo, luyeän Tinh, Khí, Thaàn.

Giaùo-hoäi Ñoaøn theå cuûa moït toân-giaùo.

Giaùo-lyù Caùi lyù trong söï daïy doã.

Giôùi-thieäu Laøm cho quen nhau, bieát nhau do moät ngöôøi khaùc tieáng daãn, daãn

kieán. Giôùi nghóa laø ñöùng giöõa; thieäu nghóa laø noái. Ñöùng giöõa ñaëng

noái cho hai beân quen bieát nhau.

Haï-ñaúng Böïc thaáp thoûi.

Haï-hæ Vui möøng, chuùc möøng moät söï vui.

Haûi-quaàn Choøm cuø-lao, hoøn-ñaûo ngoaøi bieån.

Haâm-hôû töï taân Töï mình coá gaén söùc maø laøm cho mình moät ngaøy moät môùi meû, moät

taán hoùa.

Haøm-thieát Mieáng saét xoû vaøo mieäng con ngöïa ñaëng trò noù, daét noù, sai khieán

noù.

Haïn-cheá Luaät-leä laøm ra ñeå ngaên-bôùt moät söï gì.

Hang cuøng neûo Hang saâu trong nuùi hoang khoâng ai bieát, ñöôøng moøn trong röøng saâu

coá khoâng ai ñi.

Haøng-höông Ñoát höông cuùng vaùi traû leã. Döng höông cho Phaät.

Heùo-don Buoàn raàu daõ-döôïi, thaét ruoät, thaét gan

Hieäp-maïng Mieáng da moûng choã keá hai ngoù tay giaùp laïi vôùi nhau, hoaëc hao

ngoùn chôn giaùp vôùi nhau, nhö caùi bôi cuûa vò con ngoãng vaäy.

Hieåm-trôû Gay go, caûn trôû vaø nguy hieåm.

Hieån-Thaùnh Laøm cho bieát roõ raøng raèng mình thaønh Thaùnh, ví duï nhö

Quan-Coâng hieån Thaùnh vaäy.

Hieàn-trieát Ngöôøi coù hoïc thöùc roäng-raõi, bieát nhieàu vieäc.

Hieäp-xa Caùi laéc-leùo cuûa haøm döôùi giaùp vôùi caïnh tai.

Hôù-hinh Hôø-hoûng, leâu-loûng, coi moät chuyeän totaùc lôùn lao nhö chuyeän

thöôøng, neân khoâng lo-laéng.

Hoå-phaùch Moät gioáng rong ñaù toát nhö ngoïc.

Hoûa Döông Bính Chöõ chæ soá maïng Cung Bính. Cung Bính thuoäc Döông haønh Hoûa.

Vò

Hoïa nhôn aùc tích Hoïa nhôn aùc tích, phöôùc tuøng thieän duyeân: Keát quaû cuûa ñieàu hoïa

laø bôûi tích-tröõ söï döõ maø ra, coøn keát quaû cuûa ñieàu phöôùc laø bôûi

duyeân côù laøm söï laønh maø ñöôïc.

Hoaøi-nghi Khoâng tin, coøn phaân vaân. Ñeå buïng nghi nan.

Hoaøi-voïng Hoaøi laø caùi buïng, caùi loøng. Voïng laø troâng, nhôù. Hoaøi-voïng nghóa laø

coù loøng troâng caäy, troâng nhôù, ao-öôùc, mô-öôùc.

Hoaøn-caûnh Caûnh chung quanh mình

Hoang-ñaøng Ñi baäy-baï chôi-bôøi du-hí du-thöïc khoâng keå nhaø cöûa

Hoãn-ñoän Luùc trôøi ñaát coøn loän-xoän, muø-mòch.

Hö-dinh Neân hö, cuoäc suy-thaïnh. Hö laø troáng. Dinh laø ñaày. Vöøng traêng coù

khi khuyeát khi ñaày, goïi laø hö-dinh. Vaän-maïng cuõng vaäy.

Hueä-nhaõn Hueä laø söï saùng thieâng-lieâng, nhaõn laø tinh thaàn cuûa con maét.

Hueä-nhaõn laø tinh-thaàn con maét coù ñuû söï saùng thieâng-lieâng,

phaân-bieät ñöôïc vaät voâ-hình nhö tö-töôûng. - Tieáng goïïi söï thoâng-hieåu

cuûa ngöôøi tu ñaéc-ñaïo.

Höông-aáp Laøng xoùm

Höôït-Phaät Ngöôøi ñöôïc saùng loøng vaø ñöôïc tinh-thaàn vaän-ñoäng taán phaùt. Phaät

soáng ñöông thôøi.

Huyeàn-cô Huyeàn laø maàu-nhieäm. Cô laø maùy. Huyeàn-cô laø cai maùy

maàu-nhieäm cuûa Hoùa-Coâng.

Khaùch-xaù Nhaù tieáp khaùch.

Khaûo-cöùu Tìm-toøi, xeùt-neùt, vaïch cho ra leõ